მამამ საკუთარი ხელით მიიყვანა თავისი 17 წლის ვაჟი 24-ე ბრიგადის მეთაურთან, იქნებ თქვენს შენართში ჩარიცხოთო. მეთაურმა იუარა.იუარა, რადგან მოზარდი არასრულწლოვანი იყო. მამამ დაიჟინა, მაინც წავა და, თუ თქვენთან იქნება, უფრო მშვიდათ ვიქნებიო. მესამე დღეს ვაჟი ნაღმზე აფეთქდა. მამა მეორედ და უკანასკნელად მივიდა მეთაურთან: არ ინერვიულო, ხელი , ფეხი, მისი სხეულის ნაგლეჯი მომეცი, რომ დედამისმა დაიტიროსო.

აფხაზეთის ომის დაწყებისთანავე ადგილობრივებით დაკომპლექტებული 24-ე ბრიგადა ოჩამჩირეში იყო დისლოცირებული. მძიმე ტექნიკა არ ჰქონიათ, რადგან შტატით ბრიგადას სატანკო ბატალიონი არ ეკუთვნოდა. თუმცა,კომბლესი არ იყოს, ტანკებს საკუთარი ხელით აწყობდნენ და ბრიგადაში შემავალ ბატალიონებს უნაწილებდნენ. ტყვარჩელისკენ მიმავალ გზას იცავდნენ. 24-ე ბრიგადაში, ფორმალურად, 4 000 ადამიანი ირიცხებოდა,თუმცა ავტომატი 1 800 ჰქონდათ და, შესაბამისად, 1 800 მებრძოლი ჰყავდათ. შეტევებს ფურცელზე დახატული რუკით გეგმავდნენ.
მათგან ყოველი მეათე დაიღუპა, ცოცხლად გადარჩენილებმა კი დაკარგეს ყველაფერი, რაც კი გააჩნდათ.
1993 წლის 24 ივლისის სოჭის სამმხრივი (ქართველები აფხაზები, რუსები) ხელშეკრულებით გადაწყდა, რომ აფხაზეთსი მშვიდობა მყარდებოდა: ძალები დაშორიშორდნებოდნენ, მძიმე ტექნიკა კონფლიქტის ზონიდან გავიდოდა,ეს ყოველივე კი რუსი დამკვირვლებლების მზრუნველი მეთვალყურეობის ქვეშ განხლორციელდებოდა. გამომდინარე იქდან, რომ საქართველოში, ფაქტობრივად, ორხელისუფლებიანობა იყო. რთული განსაჭვრეტი არ უნდა ყოფილიყო, რომ მთავარსარდალი შევარნაძე ვერ გაიყვანდა ვერც ჯარს და ვერც მძიმე ტექნიკას აფხაზეთის მოსაზღვრე ზუგდიდის რაიონში ( იმის შიშით, რომ სამთავრობა ჯარებს ეროვნულ გვარდიასთან საერთო ენა არ გამოენახათ), მათი ფოთში გაყვანა კი კაპიტულაციას ნიშნავდა . მით უფრო რომ აფხაზები თავიანთ ტექნიკას ახალ ათონთან გადამალავდნენ და საჭიროების შემთხვევაში სოხუმისკენ მოატრიალებდნენ
ასეც მოხდა, მანამდე კი სოხუმი ლამის მხოლოდ ადგილობრივი მოსახლეობის ანაბარა დარჩა, რომლებსაც მარტო ავტომატები თუ ქონდათ. განიარაღება 24-ე ბრიგადასაც უბრძანეს , თუმცა კონფლიქტის ზონიდან არ გაუყვანით, ვერც გაიყვანდნენ, რადგან ისინი ადგილობრივები იყვნენ , სხვათა შორის , განიარაღებაში ქართველი გენერლებიჩ აქტიურობდნენ-შეთანხმება უნდა შესრულდესო
მხარეები განიარარდა, ძალები დაშორიშორდნენ, შუაში დამკვირვებლები ჩადგნენ, ეროვნებით რა თქმა უნდა რუსები, ადამიანებდა დაიჯერეს, უფრო სწორედ პოლიტიკოსებმა დაიჯერეს, რომ მშვიდობა დამყარდა, ავანსცენიდან იარაღი გაქრა. სისხლის სუნი მაინც დარჩა, თუმცა სიცოცხლის ინსტიქტმა სიკვდილის შიში დათრგუნა . საბჭოთა დროს რუსეთის არმია ოჩამჩირიდან აკონტროლებდა თურქეთის საზრვარს და ამ მიზნით იქ სასაზღვრო ნაწილი იდგა,რუსები ოჩამჩირესი 1993 წლის 24 ივლისამდეც იდგნენდა მას შემდეგაც,თუმცა კონფლიქტში არ ჩაბმულან, მათი მონაწილეობა იმით ამოიწურა, რომ 24 ივლისის ხელშეკრულებით 24-ე ბრიგადისთვის ჩამორთმეული სამხედრო ტექნიკის საკეტებს ინახავდა.1993 წლის 16 სექტემბერს 24 ივლისის ხელშეკრულება დაირღვა. სოხუმზე მასირებული შტურმი სამი მხრიდან დაიწყო: ზღვიდან ჰაერიდან და ხმელეთიდან: 24 ბრიგადის პირადი შემადგენლობა ოჩამჩირეში იმყოფებოდა, მაგრამ მათი კუთვნილი იარაღის საკეტები ოჩამჩირის პორტში იმყოფებოდა. ბრიგადის მეთაურს იმედი ჰქონდა, რომ საკეტს დაიბრუნებდა,თუ ამის საჭიროება დადგებოდა . დაიბრუნებდა, რადგან რუს მეთაურთან მეგობრობდა.
16 სექტემბრის, დილით, ოჩამჩირის სამხედრო შტაბში სოხუმიდან დარეკეს და უთხრეს, რომ შეტება დაიწყო და მოწინაღმდეგე უკვე ცაგერში იყო, წუთი-წუთხე არადუში შეიჭრებოდოდა. 24-ე ბრიგადის მეთაური ოჩამჩირის პორტში გაიქცა, მანამდე კი ყოველივე შემთხვევისთვის მოემზადნენ. 24-ე ბრიგადის არტილერიის უფროსს, ნაურ ჯიქიას, ერთი "გრადი" ჰქონდა გადამალული : საბრძოლო მდგომარეობაში მოიყვანა და ოჩამჩირის პორტს დაუმიზნა. პორტში რუსები უამრავ ტექნიკასა და საბრძოლო მასალას ინახავდნენ, ერთი გასროლაც საკმარისი იყო მის ასაფეტქებლად. ელგუჯა თოხაძე პორტის ტერიტორიაზე არ შეუშვეს: წინა ღამით " პერეტრუბაცია " მომხდარიყო, მისი ნაცნობი მეთაური წაეყვანათ და უფროსად მისი პირველი მოადგილე დაეტოვებინათ. ის კი არ აპირებდა ქართველებისთვის ტექნიკის საკეტების გადაცემას და სულ არ ადარდებდა , რომ სოხუმის დამცველებს მხოლოდ ავტომატები ჰქონდათ, ტყვარჩელიდან კი აფხაზები დაიძვრებოდნენ და ოჩამჩირეზე იერიშს მიიტანდნენ.ელგუჯა თოხაძემ პორტის ტერიტორიაზე შესვლაც მოახერხა და ახლაც დანიშნული მეთაურის ნახვაც. მან კი კატეგორიული უარი განაცხდა საკეტის გადაცემაზე, ოთხში ტელეფონი იდგა , ელგუჯა თოხაძემ ყურმილი აიღო, ხასზზ 24-ე ბრიგადის არტირელის უფროსი ნაურ ჯიქია გამოვიდა, ელგუჯა თოხაძემ ყურმილი რუს მეთაურს გადასცა. ნაურ ჯიქიამ მას უთხრა:
გრადი" პორტზეა დამიზნებული, თუ საკეტებს არ მოგვცემთ, დასაკარგი მაინც არაფერი გვაქვს , გესვრით და ყველაფერი დამთავრდება ჩვენთვის და თქვენთვისაც.
რუს მეთაურს წარბიც არ შეურხევია - არუსმა მეთაურმა ელგუჯა თოხაძეს საკეტი გადასცა. ტექნიკა უამრავია, საკეტები კი არ არის დანომრილი, ცდისა და სეცდომის მეთოდით არგებდნენ, არც საწვავია. დრო მიდის, თითოეულ წუთს თითო ქართველის სიცოცხლე მიაქვს, ოჩამჩირელები პორტთან იკრიბებოდნენ, მოაქვთ, ვისაც რამდენი შეუძლია: კანისტრებით, ბოთლებით, ვედროებით, ქვაბებით მოაქვთ საწვავი...
ტექნიკა პორტიდან გამოჰყავს და დღის ორი საათისთვის ოჩამჩირის მისადგომებს 24-ე ბრიგადა აკონტროლებდს. 32 მებრძოლი დაიღუპა,72 დაიჭრა, სოხუმიდან რეკავენ , ედუარდ შევარნაძე და ჯაბა იოსელიანი კონთრშეტევაზე გადასვლას ითხოვდნენ, ტან აფრთხილებდნენ, შორს ნუ წახვალთ , არტილერიით დაბომბეთ მტრის პოზიციები!მას ვერ გააკეთებთო, პასუხმაც არ დააყოვნა"ამასაც ვნახავთო"რუსმა მეთაურმა ელგუჯა თოხაძეს საკეტი გადასცა. ტექნიკა უამრავია, საკეტები კი არ არის დანომრილი, ცდისა და სეცდომის მეთოდით არგებდნენ, არც საწვავია. დრო მიდის, თითოეულ წუთს თითო ქართველის სიცოცხლე მიაქვს, ოჩამჩირელები პორტთან იკრიბებოდნენ, მოაქვთ, ვისაც რამდენი შეუძლია: კანისტრებით, ბოთლებით, ვედროებით, ქვაბებით მოაქვთ საწვავი...
ტექნიკა პორტიდან გამოჰყავს და დღის ორი საათისთვის ოჩამჩირის მისადგომებს 24-ე ბრიგადა აკონტროლებდს. 32 მებრძოლი დაიღუპა,72 დაიჭრა, სოხუმიდან რეკავენ , ედუარდ შევარნაძე და ჯაბა იოსელიანი კონთრშეტევაზე გადასვლას ითხოვდნენ, ტან აფრთხილებდნენ, შორს ნუ წახვალთ , არტილერიით დაბომბეთ მტრის პოზიციები!
ამასობაში 24_ე ბრიგადამ დააპატომრა რუსეთის "დშბ" -ის ბატალიონი , რომელსაც გენერალი არენიხინი მეთაურობდა, ელგუჯა თოხაძე ედუარდ შევარნაძეს უკავშირდება სოხუმში და აცნობს ვითარებას და აზუსტებს , როგორ ასარგებლოს სოხუმი მოწინაღმდეგის ტექნიკით, რომელიც ხელში ჩაიგდო. რუს სამხედროებს წინააღმდეგობა არც გაუწევიათ, უბრალოდ მიზეზით- არ ჰქონდათ არანაირი ბრძანება.შევარნაძემ ერთი სათი ითხოვდა მოსაფიქრებლად. ერთი საათის შემდეგ სოხუმიდან ზარი გაისმა . მთავარსარდალმა ბრძანა: "რუსებს დაუბრუნეთ წართმეული თექნიკა და გაუშვითო" უკვე 16 სექტემბრის საღამოა , შევარნაძის ბრძანებით,24-ე ბრიგადის მებრძოლებმა ოჩამჩირის პორტამდე მიაცილეს რუსები, ცოტა ხანში სანაპიროს უზარმაძარი რუსული სამხედრო გემო მოადგა, თითქოს გადაყლაპა ტექნიკა და ცოცხალი ძალა და სოხუმისკენ გაემართა, ჰაერიდან სამი სამხედრო ვერთფრენი იცავდა.სავარაუდოდ, ოჩამჩირის პორტიდან გატანილი მძიმე ტექნიკა სოხუმის შტურმში ჩაება და და 1993 წლის 27 სექტემბერს ჩვენს დამარცხებას წაეხმარა.ოჩამჩირე სოხუმის ვერ მიეშველა , ვერჩ თავს უშველა, სოხუმი დაეცა.და კიდევ ერთი უცნაური დეტალი: აფხაზეთსი სამხედრო ტექნიკა რკინიგზით ჩამოდიოდა, მართალია, მათარებელი ოჩამჩირეში ჩერდებოდა, მაგრამ 24-ე ბრიგადის ტექნიკის ოჩამჩირეში ჩამოცლის უფლება არ ქონდა. ტექნიკა სოხუმში უნდა ჩასულიყო და შემდეგ იქიდან უნდა წამოეღოთ ოჩამჩირეში რის გამოც იკარგებოდა დრო იკარგებოდა საწვავი,და იღუპებოდნენ ადამიანები


p.s. ეს სტატია ჟურნალ თბილისელებში ვნახე სტატიის ავტორია ნინი ხაციძე